In België wordt landbouw nog steeds vaak geassocieerd met innovatie en duurzaamheid, maar onder de oppervlakte schuilt een complexere realiteit. De sector staat voor een cruciale transitie naar een groenere economie, maar de praktijk toont aan dat de overgang niet altijd even soepel verloopt. Met de opkomst van alternatieve productiemethoden zoals biologische landbouw en het gebruik van biogas, blijft de traditionele landbouw deels achterblijven in de aanpassing aan EU-eisen en klimaatdoelstellingen. Een voorbeeld hiervan is de situatie rondom het gebruik van kunstmest en pesticiden, waar de afhankelijkheid nog steeds hoog is – ondanks de belofte van meer natuurlijke methoden. Volgens landbouwdeskundigen is het cruciaal om te begrijpen waarom deze praktijken niet altijd opgaan in de huidige productieomstandigheden.
Een van de grootste uitdagingen is de afhankelijkheid van externe input. Zo blijft een groot deel van de Belgische landbouw nog steeds sterk afhankelijk van fossiele brandstoffen voor het maken van kunstmest en het transport van grondstoffen. Dit is niet alleen een economische, maar ook een ecologische problematiek. De EU heeft hierop geantwoord met strengere regels, zoals de nieuwe bron, die vanaf 2027 in werking treedt. Deze verordening stelt strenge eisen aan de biodiversiteit en het gebruik van pesticiden, maar de uitvoering blijkt in de praktijk soms moeilijk te realiseren. De sector moet zich snel aanpassen, maar de overgang kost tijd en geld.
De rol van biogas en alternatieve energiebronnen
Tegenover de traditionele landbouw staat de groeiende belangstelling voor biogas en andere duurzame energiebronnen. In België worden al jaren biogascentrales gebruikt om afval te verwerken en elektriciteit op te wekken. Dit is een voorbeeld van hoe landbouwactiviteiten kunnen bijdragen aan een circulaire economie. Volgens de Federale Overheid zijn er momenteel zo’n 1.200 biogasinstallaties actief, die jaarlijks ongeveer 10% van het totale elektriciteitsverbruik van België dekkend. Dit is een positief signaal, maar de productie van biogas blijft nog steeds afhankelijk van de beschikbaarheid van organisch afval, zoals landbouwresten en mest. Hierdoor blijft de sector niet volledig onafhankelijk van fossiele brandstoffen.
Ook het gebruik van biologische mest en biobrandstoffen neemt toe, maar de schaalvergroting blijft een uitdaging. Kleine boerenbedrijven hebben vaak minder middelen om te investeren in moderne technieken, terwijl grote bedrijven zich kunnen richten op efficiëntie en schaalvoordeel. Dit creëert een kloof tussen de traditionele en de innovatieve landbouw. Om dit te verhelpen, heeft de Belgische overheid verschillende subsidies en voorlichtingsprogramma’s gelanceerd, zoals het “Landbouw en Milieu” programma, dat boeren helpt om te overstappen op duurzamere praktijken.
De uitdagingen van de EU-eisen en de lokale context
De EU-eisen voor een groene landbouw zijn ambitieus, maar de uitvoering ervan is niet altijd even eenvoudig. Zo moet de sector bijvoorbeeld 20% van de landbouwgrond omzetten naar ecologische intensieve landbouw (EIL) tegen 2030. Dit betekent dat boeren zich moeten richten op het behoud van bodemgezondheid en biodiversiteit. Een voorbeeld hiervan is de omzetting van graslanden naar akkers met een hogere biodiversiteit, zoals het aanplanten van bloembollen en kruidachtige planten. Dit is echter niet altijd eenvoudig, omdat het vaak een langetermijnproject is en de opbrengsten soms lager zijn dan bij traditionele methoden.
Een andere uitdaging is het behoud van het watergebruik. In België, met zijn hoge neerslagcijfers, lijkt dit niet zo’n probleem, maar in droge periodes kan het watergebruik voor irrigatie een belangrijke beperking zijn. Hierdoor zijn sommige boeren genoodzaakt om te experimenteren met droogtebestendige gewassen of met het gebruik van regenwater. De bron toont aan dat deze maatregelen niet altijd direct resultaten opleveren, maar langzaam maar zeker een positieve trend vormen.
- De Belgische landbouw verbruikt nog steeds ongeveer 50% van de totale energie voor transport en mestbereiding.
- Van de 1.200 biogasinstallaties in België, zijn er slechts 300 actief op landbouwafval.
- De omzetting naar ecologische intensieve landbouw (EIL) ligt nog steeds onder de vereiste 20% tegen 2030.
- De EU-eisen voor pesticiden en kunstmest zullen vanaf 2027 strengere regels opleveren, met een vermindering van 50% in het gebruik van pesticiden.
- In 2022 bedroeg de totale omzet van de Belgische landbouw nog steeds ongeveer €12 miljard, ondanks de groeiende duurzame sector.
De Belgische landbouw staat voor een cruciale periode waarin innovatie en traditionele praktijken elkaar moeten vinden. Hoewel er veel vooruitgang wordt gemaakt, blijft de uitdaging groot om de sector volledig te laten aansluiten bij de EU-eisen en de klimaatdoelstellingen. Het is essentieel dat boeren, onderzoekers en de overheid samenwerken om deze transitie te versnellen en ervoor te zorgen dat de Belgische landbouw niet alleen duurzamer, maar ook economisch haalbaar blijft.